elena_2004 (elena_2004) wrote,
elena_2004
elena_2004

Есть мнение

http://budzma.org/news/viktar-marcinovich-belarusy-calkam-necyarpimy-ale-bayazlivy-narod.html

Віктар Марціновіч: “Беларусы — цалкам нецярпімы, але баязлівы народ”

Што такое праславутая беларуская талерантнасць і наколькі яна аб’ектыўная? Каго і чаму больш за ўсё не любяць беларусы? Ці атрымаецца любіць іншых, калі не любіш сябе? Што з’яўляецца больш здаровым: “даць у морду” ці стрымаць сябе? Чаму для нас такой актуальнай з’яўляецца праблема гамафобіі і ў чым яе корань? Пра ўсё гэта ў рамках праекта “Культура паляпшае жыццё!” разважае журналіст і пісьменнік Віктар Марціновіч.

— Мне здаецца, самая вялікая нецярпімасць нашага грамадства — сацыяльная. Часта даводзіцца назіраць сітуацыі, якія выразна паказваюць ступень варожасці паміж беднымі і заможнымі беларусамі. Паназірайце, якім позіркам людзі, што стаяць на прыпынку, праводзяць Porsche Cayenne. Забаўна, што такая сацыяльная непрыязнасць узаемная, бо ледзь не кожны другі ўладальнік дарагога аўто яшчэ ўчора быў такім жа жыхаром панэлькі, як і той грамадзянін, што стаіць на прыпынку. Негатыўныя эмоцыі кіроўцы выкліканыя як напамінам аб мінулым, так і ўсведамленнем таго, што заўтра ён можа зноў апынуцца ў гэтай панэльцы, на гэтым прыпынку.

— Якія віды нецярпімасці Вы б паставілі ў шэраг наступнымі, характэрнымі менавіта для нашага народа?

— Далей я б назваў нецярпімасць да нетутэйшых, прыезджых. Прынята лічыць, што беларусы — талерантная нацыя. Аднак гэтая памяркоўнасць — міфічная, і наша адкрытасць існуе толькі да таго моманту, пакуль у Беларусі не з’яўляецца Іншы ў выглядзе якой-небудзь этнічнай групы, якая раптам тут, у нас, пачынае дамінаваць або адыгрываць істотную ролю. Мы з вамі гутарым напярэдадні майскіх святаў, і тое, што адбываецца сёння ў Мінску, вельмі паказальна: звярніце ўвагу, як шмат масквічоў у нашым горадзе! Паглядзіце, як на іх рэагуюць беларусы, і зноў раскажыце мне пра нашу хвалёную талерантнасць. Пачытайце, што ў сувязі з расійскім нашэсцем пішуць людзі ў сацыяльных сетках: “часова праз масквічоў у беларускіх кавярнях адмянілі абедзеннае меню”. Пачалося дзікае нагнятанне па ўсё франтах: яны дрэнна паркуюцца, смецяць, хамяць і наогул панаехалі тут!

Ёсць яшчэ адна падобная сітуацыя, якую сёння перажываюць беларусы: масавае з’яўленне ў нашай краіне кітайцаў. Іх будаўнічы і інвестыцыйны замах успрымаецца намі як новая бачная і адчувальная пагроза. Апошняе з абмеркаваных падзей — кітайцы будуюць тэхнапарк пад Смалявічамі, праз што беларусы пазбаўляюцца ўласнасці (лецішчаў).— Ці схільныя беларусы, якія спрадвечна жылі сярод яўрэяў, праяўляць антысеміцкія настроі?

— Не, мне здаецца, што антысемітызм пасля ад’езду габрэяў зрабіўся нулявой праблемай, якая, можа, калісьці і была, але габрэі — такі ж адсутны Іншы, як і ўсе астатнія этнічныя групы. На жаль, беларускія гарады — зусім не тыя, якімі яны былі яшчэ 100 гадоў таму, калі ўдзельная вага габрэяў у культуры была вельмі высокай…


Так склалася, што з прычыны сацыяльных, эканамічных, палітычных, культурных перадумоў у нас няма засілля Іншага, з’явы, якая ёсць, дапусцім, у Расіі, дзе існуюць розныя этнічныя групы. Вось чаму я лічу, што наша ўмоўная памяркоўнасць абумоўленая адсутнасцю моцных выклікаў. Насамрэч жа мы зусім не памяркоўны народ. Мы людзі, якія лёгка раздражняюцца, паўсюль бачаць праблемы і лёгка зрываюцца.

— Дарэчы, мне толькі здаецца ці беларусы і сапраўды апошнім часам зрабіліся больш агрэсіўнымі?

— Вядома, і гэта не дзіўна, бо матэрыяльны дастатак беларусаў падае. Цалкам заканамерна: як толькі ў людзей узнікае праблема, адразу ж абвастраюцца і выходзяць вонкі іх унутраныя комплексы, злосць, агрэсія. Але пры гэтым цікава тое, як мы праяўляем сваю нецярпімасць і агрэсію. Я кажу аб няздольнасці выказваць свае эмоцыі наўпрост: мы будзем сядзець і шыпець ў сябе на кухні, але ў морду ніколі не дамо. Больш здаровая сітуацыя, калі чалавек усё ж у морду дае, потым ідзе на размову — і тады перамір’е з крыўдзіцелем магчымае. А наш суб’ект з нянавісцю будзе рабіць дробныя гадасці, абмяркоўваць кагосьці за спінай, але да бойкі ніколі не давядзе, і гэта вельмі характэрна для нас. Ці то людзі асцерагаюцца таго, што іх пасадзяць на 15 сутак, ці то яны ў прынцыпе баяцца біцца.
— Беларуская гамафобія таксама заснаваная на нейкім страху?

— Мне здаецца, у выпадку з геямі ніякай прамой пагрозы няма. Успрыманне гэтай тэмы ў нашым грамадстве завязанае на турэмнай логіцы, бо большасць беларусаў галавой жывуць у турме. Калі ў грамадстве кожны шосты мае вопыт знаходжання на зоне, дзе ён альбо падвяргаўся сэксуальнаму гвалту, альбо чуў пра магчымасць сэксуальнага гвалту з боку мужчыны як аб самым апошнім і страшным зле, страх і непрыманне натуральныя. Людзі думаюць так: калі ты гей, значыць, ты можаш мяне “апусціць”, значыць, з табой нельга садзіцца за адзін стол, знаходзіцца побач, дапускаць нават факт тваёй прысутнасці ў маім грамадстве, таму што інакш можна адразу трапіць у турэмную касту недатыкальных. Калі такое здарыцца, табе застаецца толькі скончыць з сабой, таму што далей ты ўжо робішся не чалавекам, а “апушчаным”. Вельмі драматычна!

— А ўсяго толькі сувязь асацыяцый…

— Тэма гомасэксуалізму гучыць у нас у перакручанай і злой парадыгме, і калі пытанні пра гэта ўзнікаюць у палітыцы, на абывацельскім узроўні, адказаць на іх карэктна проста немагчыма. Калі ты пачынаеш казаць: “Я ніякіх прэтэнзій да геяў не маю”, то сам быццам робішся адным з іх. А калі ты кажаш: “Гомасэксуалізм — гэта дрэнна”, то выглядаеш як поўны цемрашал. У кожнага ёсць сваё меркаванне на далікатную тэму сэксуальных меншасцяў, але калі вы пачняце выказваць яго публічна, то ўбачыце, што рэакцыя масы будзе рэакцыяй турэмнай камеры на голас пеўня. Адным словам, гэта пытанне ўспрымаецца намі скажона.

— Гендэрная тэма таксама з’яўляецца далікатнай для беларускага грамадства?

— Недаацэнка ролі жанчыны ў нашым патрыярхальным грамадстве выказаная таксама досыць моцна. Гэта відаць нават па тым, як мужчыны абмяркоўваюць жанчын за рулём, кажучы пра тое, што яны нібыта дрэнна кіруюць машынай. Насамрэч жа жанчыны ў Беларусі — кіроўцы, значна лепшыя мужчын: яны больш адказна паводзяць сябе за рулём, не выпінаюць сваю маскуліннасць, а проста выконваюць правілы дарожнага руху.

А вось што тычыцца саміх мужчын, то ў нас, на жаль, адбылася нейкая іх трансфармацыя. З 35-ці гадоў беларускі мужчына ператвараецца ў чалавека, які на ўсіх вакол крыўдзіцца, з усімі сварыцца і, як правіла, садзіцца на шклянку. У гэтай сітуацыі жанчыне не застаецца нічога іншага, як спрабаваць кіраваць ўсім самастойна.— У чым прычына такіх паводзінаў мужчын?

— У беларускага мужчыны маса амбіцый, рэалізаваць якія, на жаль, ён не можа: існуе мноства бар’ераў для яго развіцця і самарэалізацыі, напрыклад, для вядзення ўласнага бізнесу. А самаацэнка у беларуса высокая, і відавочна, што ён часта пераацэньвае свае сілы. Аказваецца, што раней праблем з самарэалізацыяй не было, таму што ён гуляў па ўсіх сацыяльных правілах. А потым прыходзіць нейкі крытычны момант, калі маса мужчын, пачынаючы дзесьці з 35-ці гадоў, робіцца анучамі, беспрацоўнымі алкаголікамі, якія дэ-факта жывуць за кошт сваіх слабых паловаў. І слабы пол робіцца моцным, часта дзякуючы сваёй здольнасці дамаўляцца і палюбоўна вырашаць пытанні. Зразумейце яшчэ адну рэч: жанчыне прасцей — яна гнуткая. У Дао Дэ Дзін напісана: “Сіла — у слабасці”. Калі дрэва робіцца цвёрдым і касцянее, яно ломіцца пад ветрам, а калі яно гнуткае, мяккае — вецер яго не зломіць. Вось мужыкі ў 35 гадоў у Беларусі робяцца закасцянелым, у першую чаргу ў сваіх поглядах, паводзінах — і ломяцца. А жанчыны захоўваюць гнуткасць. Акрамя таго, яны менш п’юць.

— Як можна растлумачыць такую ​​масавую дэградацыю беларусаў? Гэта павальная боязь за ўсё вакол і нелюбоў да сябе?

— Так. Я б сказаў, што мы хворыя на аўтаксенафобію, гэта азначае нашу нелюбоў да саміх сябе. Беларусы не любяць беларусаў. На практыцы гэта выглядае так: мы прыязджаем, дапусцім, у Турцыю, бачым суайчыннікаў і імкнёмся максімальна ад іх дыстанцыявацца. Тое ж самае ў Расіі, дзе можна пачуць масу гісторый тыпу “мы гэты гатэль не любім, таму што там шмат рускіх”. Аўтаксенафобія ў нашым выпадку адбываецца праз тое, што ніякіх беларусаў як адзінства не існуе. Ёсць проста маса сацыяльных груп, кожная з якіх вельмі моцна адна ад адной адрозніваецца, што спараджае паміж імі ўзаемную непрыязнасць.

— Але ж беларуская нацыя збольшага з’яўляецца вясковай: нашы гарадскія традыцыі яшчэ вельмі маладыя і слаба развітыя. Наколькі важную ролю ў нецярпімасці грае наша сялянская культура?

— Думаю, сельскія карані шмат у чым вызначаюць нашы паводзіны і мысленне. Патлумачу на прыкладзе. Я знаёмы з некаторымі літоўскімі музыкамі. Мы з імі неяк гутарылі пра тое, чаму ў Літве ўсе музыкі кажуць адно пра аднаго вельмі добра, дапамагаюць адно аднаму, паміж імі няма зайздрасці і супрацьстаяння. Яны расказалі, што яшчэ зусім нядаўна, пры жыцці папярэдняга пакалення, такой салідарнасці не існавала. І такая розніца ў паводзінах, на іх думку, тлумачыцца менавіта развіццём гарадской культуры: яна падразумявае вялікую памяркоўнасць, вялікую гатоўнасць дапамагчы адно аднаму, таму што горад — гэта цэх, а вёска — гэта поле. У адносінах цэха цікава дапамагчы адно аднаму, а ў адносінах поля цікава адно ў аднаго забраць кавалак зямлі пры раздзеле. Тое ж самае і ў нас: гэтая важная розніца з’яўляецца вызначальнай і ў пытаннях нашай памяркоўнасці да іншых і саміх сабе.
— Ці трэба ў нашым выпадку развіваць гарадскую культуру і як гэта рабіць?

— Мне здаецца, горад — гэта ўніверсітэт, дзе ўсе розныя і пры гэтым вучацца мірна суіснаваць. Горад — гэта змешванне розных густаў, стыляў, інтарэсаў, гэта месца, дзе адбываецца мноства падзей, у тым ліку культурных. Трапляючы ў такі ​​асяродак, чалавек развіваецца і разнявольваецца, робіцца больш свабодным і памяркоўным да іншых, гэтак жа павышаецца агульны ўзровень яго культуры.

Цяпер ідуць працэсы актыўнага росту беларускіх гарадоў. У 1977 годзе ў горадзе Мінску жыло 200 тыс. чалавек, цяпер жыве 2 млн., а праз 10 гадоў, напэўна, будзе жыць 3 млн. Чым большым робіцца Мінск, чым больш беларусаў жыве ў гарадах, бачачы новае і цікавае, тым менш застаецца нецярпімасці і вясковага палявога мыслення. З пункту гледжання таго, што горад сам па сабе развівае, вучыць, робіць нас больш адкрытымі, гэта вельмі пазітыўная з’ява.

— Ці існуе ў Беларусі эліта, якая можа змяняць сітуацыю, спрыяць развіццю гарадской культуры і талерантнасці? Каго сёння можна назваць беларускай элітай?

— Да пытання аб эліце: беларуская нецярпімасць звязаная якраз з бояззю і нелюбоўю да інтэлігентных і адукаваных людзей. Спецыфіка беларускага грамадства заключаецца ў тым, што інтэлектуальная эліта ніяк не ўплывае на рашэнні, якія прымаюцца ў эканоміцы, палітыцы і грамадскім жыцці. Таму наша эліта — гэта нейкая аўтанамізаваная супольнасць людзей, якія ведаюць, як нешта можна зрабіць правільна, але ў іх няма для гэтага паўнамоцтваў. І ім застаецца толькі бедаваць у сябе ў блогах на тэму чарговага канкрэтнага бязмежжа ўладаў.

У Літве, дапусцім, грамадства пабудаванае якраз наадварот: кожны доктар навук мае статус дарадцы якога-небудзь дэпутата. У нас жа той факт, што ты прачытаў шмат кніг, хутчэй з’яўляецца падставай даць табе па мордзе, чым спараджае нейкі давер да цябе.— Як веды і агульная культура могуць уплываць на культуру цярпімасці, фармаваць яе?

— Думаю, памяркоўнасць і веды не звязаныя адзін з адным наўпрост. У якасці доказу можна прывесці той факт, што рашучасць у Еўропе дасягнула найвышэйшага ўсплёску якраз у часы Асветніцтва, калі пісаліся навуковыя трактаты, жыло мноства выдатных розумаў.

Мне падабаецца будысцкі выраз на гэты конт: “Вось ёсць розум, і розум памірае з целам. Ёсць сэрца, якое ведае, як трэба паступаць, і якое ведае, чаго можна баяцца, а чаго нельга”. Дык вось, веды, якія зыходзяць ад розуму, у этычным плане нічому не навучаць. Развіваць памяркоўнасць здольныя толькі пэўнага роду веды, якія маюць нейкую маральную і этычную падаплёку. Але тое, што адсутнасць цярпімасці абумоўленая толькі няведаннем — спрошчанае, неглыбокае разуменне гэтай сувязі. Такі падыход абвяргае і развіццё інтэрнэту: мы бачым, наколькі веды сёння даступныя, але няўжо інтэрнэт-культура паказвае нам прыклады памяркоўнасці? Наадварот, яна меганецярпімая, яна падобная на тусу дзікоў.

— Давайце паспрабуем падсумаваць: прычыны нецярпімасці беларусаў — гэта ..?

— Першае — вопыт жыцця ў партызанах апошнія 300 гадоў з такім светапоглядам: “Я нікому не давяраю, мой сусед альбо бунтар, альбо паліцай”, іншага не дадзена. Другі фактар ​​— гэта вясковыя карані і палявы тып мыслення. Трэці фактар ​​— адсутнасць Іншага (з вялікай літары “І”). Чацвёрты фактар ​​— гэта, напэўна, нізкі ўзровень агульнай культуры.

— Што павінна адбыцца, каб беларусы пачалі добра ставіцца да людзей, адрозных ад іх?

— Трэба, каб сюды прыехала вялікая колькасць розных этнічных груп і каб гэтыя чужыя нам людзі як мінімум 100 гадоў “паварыліся” з мясцовым насельніцтвам у адным катле. У выніку паўстане і талерантнасць, і памяркоўнасць, і адсутнасць боязі да іншых. Цяпер жа прадстаўнікі іншых культур з’яўляюцца тут на секунду, знікаюць і пакідаюць пасля сябе такое адчуванне, быццам у вёску прыехаў нейкі гараджанін, мільгануў на сваёй тачцы і знік. А вось калі б гэты ўмоўны гараджанін пасяліўся там і зрабіўся фермерам, пажыў сто гадоў, нарадзіў дзяцей, то яго дзеці і дзеці яго дзяцей былі б ужо “сваімі”. Але таксама не факт: яны зробяцца “сваімі”, але агульная нецярпімасць да новых Іншых застанецца. Усё ж, мне здаецца, культура цярпімасці будзе фармавацца ў нас з ростам гарадоў, развіццём у іх культурнага руху і сацыяльнай актыўнасці. Горад у нашым выпадку — вялікая карысць.


Ганна Трубачова, Кацярына Клімко

Tags: Беларусь, Виктор Мартинович, культура, народ, общество, человек
Subscribe

  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

  • 0 comments